Hoe belangrijk is de start bij het schaatsen? - “Beweeg je vóór het schot, dan is het einde verhaal”

Op de sprintafstanden tijdens de Olympische Spelen is de start allesbepalend. Hoe verloopt de startprocedure? Hoe lang mag de starter wachten voor hij het startschot lost? En hoe zit het ook alweer met het wisselen van baan? Voormalig internationaal hoofdscheidsrechter Bert Timmerman legt het uit. Zo ben je voor Milaan Cortina 2026 uitstekend op de hoogte.

Tim Prins wordt gehinderd op laatste kruising en grijpt naast goud op 1500 meter EK schaatsen

Video credit: Eurosport

Vorig jaar nam scheidsrechter Bert Timmerman afscheid. Hij was de man die nota bene bij die Wereldbeker, eind februari 2025 in Heerenveen, een unieke gele kaart gaf aan Kjeld Nuis. Dat de schaatser na die diskwalificatie een stoel te lijf ging met zijn blote voeten, was een zeer in het oog springend moment.

Timmerman verdiende zijn sporen in het internationale schaatsen, was hoofdscheidsrechter op Olympische Spelen, Wereldkampioenschappen en World Cups. Met hem kijken we naar de rol van de scheidsrechter tijdens het langebaanschaatsen op Winterspelen.

Kjeld Nuis laat de 1000 meter in Inzell schieten - stopt met schaatsen gelijk na de start

Video credit: Eurosport

Milaan Cortina 2026

Wennemars wilde Olympische Spelen verlaten na drama op 1.000 meter - Sloot deal met vader Erben

11/03/2026 om 11:47

Hoe werkt procedure en de start zelf?

"Vanaf het moment dat de fluit klinkt, ligt de regie volledig bij de starter", vertelt Bert Timmermans. "Meestal wordt er ongeveer één minuut voor de start gefloten. Dat is het signaal voor de schaatsers om het ijs te betreden."

"Op het moment dat er gefloten is en ze de baan ingaan, is de starter verantwoordelijk. De scheidsrechter heeft dan geen invloed meer op wat er gebeurt. Vanaf dat moment vallen de rijders volledig onder de verantwoordelijkheid van de starter."

"Daarna volgt de vaste startprocedure. Na het commando ready is het de bedoeling dat beide rijders min of meer gelijktijdig inzakken. Dat verschilt per starter een klein beetje, maar er moet wel een bepaald interval tussen zitten", legt Timmerman uit. Te traag of te snel inzakken kan al een valse start betekenen.

"Na ready begint de starter te tellen. Dat moment tussen ready en het startschot ligt tussen de 1,1 en 1,5 seconden." Dat de starter die ruimte heeft, levert het verschil op tussen een 'snelle' en een 'langzame' starter. "Je mag ook niet met de punt van je schaats in de lijn staan en je mag niet bewegen. Beweeg je te vroeg, voor het schot, dan is het een valse start."

Damian Zurek verrast giganten Stolz en De Boo tijdens laatste 500 meter voor Winterspelen 2026

Video credit: Eurosport

Wat gebeurt er bij een valse start?

Maak je een eerste valse start, dan is er nog geen man overboord, vervolgt Timmerman. "Maar daarna is degene die de tweede maakt de sjaak. Die krijgt een diskwalificatie en dan is het einde verhaal." Er zijn wel uitzonderingen. Het is mogelijk om geen valse start te geven, bijvoorbeeld bij een technisch mankement. Ook kan de starter zelf ingrijpen. "Als hij zijn hand opsteekt en aangeeft dat er iets is, kan hij de start afbreken en opnieuw beginnen."

Een rijder heeft in uitzonderlijke gevallen de mogelijkheid om dat zelf aan te geven. "Dat gebeurt niet zo heel erg vaak", zegt Timmerman.

"Maar als iemand zeker weet dat je niet goed staat, kan je door je hand op te steken aangeven: 'starter, kan je de procedure opnieuw doen?' Dat kan tussen het ingezakt zijn en de ready, maar ook ervoor, als er iets anders aan de hand is. Uiteindelijk beslist de starter of hij daarin meegaat of niet."

Vanaf het moment dat de schaatsers het ijs op gaan tot en met het startschot is de starter autonoom. "Een scheidsrechter kan hoog of laag springen, maar heeft geen invloed meer." Alleen in extreme gevallen kan er worden ingegrepen. "Dan kan een scheidsrechter samen met de technisch gedelegeerde een starter vervangen. Maar dat is echt uitzonderlijk. Bijvoorbeeld als hij stomdronken op de bok zou staan."

Jutta Leerdam wint laatste 1.000 meter voor de Olympische Spelen in Inzell met een baanrecord

Video credit: Eurosport

Wisselen van baan: wie heeft voorrang?

Ook bij het wisselen van baan zijn de regels duidelijk: degene die vanuit de buitenbaan komt, heeft altijd voorrang. De schaatser in de binnenbaan moet op de kruising voorrang verlenen. De reden hiervoor is dat, als de schaatsers gelijktijdig de bocht uit komen, de schaatser in de buitenbaan meer snelheid heeft.

De regel lijkt duidelijk, maar in de praktijk is het soms flink ingewikkeld. Maar daarvoor heeft Timmerman een simpele vuistregel. "Als je kijkt naar waar de kruising begint en eindigt, dan kunnen beide rijders daar diagonaal overheen, dan heb je de perfecte wissel", legt Timmerman uit. In een kruisvorm het deel tussen het uitkomen van de ene bocht en het ingaan van de volgende bocht schaatsen dus.

Jenning de Boo wordt tijdens 500 meter in Inzell gehinderd door valpartij Koshkin

Video credit: Eurosport

Verkeerde wissel of tweede valse start leveren diskwalificatie op

De denkbeeldige diagonaal die Timmerman noemt, is voor juryleden in negen van de tien gevallen de belangrijkste richtlijn. "Rijden ze die diagonaal of niet?" Toch blijven er grijze gebieden. Timmerman wijst op een situatie van een paar jaar geleden met Isabel Grevelt en Jutta Leerdam.

"Daar waren de meningen erg verdeeld. Maar als je goed kijkt, zie je dat Jutta geen goede diagonaal rijdt, omdat ze op een gegeven moment weer naar buiten gaat, waardoor er contact ontstaat met Grevelt. Er zitten gewoon veel mitsen en maren in dat kruisingverhaal."

Een verkeerde wissel of een tweede valse start levert een diskwalificatie op. Daarnaast is er sinds vorig jaar nog een sanctie bijgekomen die de scheidsrechters kunnen opleggen, vertelt TImmermans tot besluit.

"Dat is de gele kaart. Die is bedoeld voor onsportief gedrag richting officials of medeschaatsers. Bij mijn weten is die tot nu toe maar één keer uitgedeeld", zegt Timmerman. "Dat was aan Kjeld Nuis."

Jordan Stolz pakt eindzege op 1000 meter - Kjeld Nuis gediswkalificeerd, Jenning de Boo derde

Video credit: Eurosport

Waar kijk je?

Eurosport en HBO Max zenden tijdens de Olympische Spelen van Milaan Cortina 2026 de strijd om goud, zilver en brons live uit. We brengen met een groot team van experts en commentatoren alle wedstrijden live inclusief emoties, reacties, analyses en achtergronden.

Wereldkampioenschappen Sprint

Femke Kok domineert WK sprint in Thialf en pakt goud - schaatshistorie met geheel Nederlands podium

06/03/2026 om 21:29

Schaatsen

Rintje Ritsma baalt van absentie Jutta Leerdam - "Zij was als enige groter dan de sport"

16/09/2026 om 13:10

Advertentie